Dünyada hər 2 dəqiqədə bir qadın hamiləlik və doğuş zamanı ölür

 

2000-ci ildən 2020-ci ilə qədər milli, regional və qlobal səviyyədə ana ölümü tendensiyalarını izləyən hesabata əsasən, 2020-ci ildə təxminən 287 min ana ölümü baş verib. Bu, BMT-nin Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinin (DİM) icrasına başlanıldığı 2016-cı ildəki 309 000 hadisədən bir qədər azdır. Hesabatda 2000-ci ildən 2015-ci ilə qədər ana ölümünün azaldılması istiqamətində əhəmiyyətli irəliləyişlərin olduğu, lakin sonra müsbət tendensiyanın dayandığı, bəzi hallarda isə daha da pisləşdiyi qeyd edilir.
 
2016 və 2020-ci illər arasında BMT-nin səkkiz regionundan ikisi - Avropa və Şimali Amerika və Latın Amerikası və Karib hövzəsi - ana ölüm nisbətini müvafiq olaraq 17% və 15% artırıb. Digər rayonlarda isə göstəricilər eyni səviyyədə qalıb. Eyni zamanda, hesabat müəllifləri qeyd edirlər ki, göstəricilərin yaxşılaşdırılması həyata keçirilə bilən vəzifədir. Məsələn, eyni dövr ərzində iki regionda (Avstraliya və Yeni Zelandiya və Mərkəzi və Cənubi Asiya) ana ölümü göstəriciləri əhəmiyyətli dərəcədə azalıb (müvafiq olaraq 35% və 16%); azalma dünyanın 31 ölkəsində də müşahidə olunub.

 

Ən yüksək  ana ölüm göstəriciləri dünyanın ən yoxsul ərazilərində və münaqişəli ölkələrdə baş verir. 2020-ci ildə bütün ana ölümlərinin təxminən 70%-i Saharadan cənubda Afrikada baş verib. Şiddətli humanitar böhranlarla üzləşən doqquz ölkədə ana ölümü əmsalı dünya üzrə orta göstəricidən iki dəfə çox olub(dünya miqyasında 223 ana ölümü ilə müqayisədə hər 100 000 diri doğuşa 551 ana ölümü).
 
Ana ölümünün əsas səbəbləri ağır qanaxma, yüksək qan təzyiqi, hamiləliklə bağlı infeksiyalar, təhlükəli abort nəticəsində yaranan ağırlaşmalar və hamiləlik zamanı daha da ağırlaşa bilən əsas xəstəliklərdir (məsələn, HİV/QİÇS və malyariya).

Hesabatda qeyd olunub ki, qadınların təxminən üçdə biri tövsiyə olunan səkkiz antenatal müayinədən dördünü belə keçirmir və ya doğuşdan sonrakı əsas qayğıları almır və təxminən 270 milyon qadın müasir ailə planlaşdırılması metodlarından istifadə edə bilmir. Reproduktiv sağlamlıq məsələlərində muxtariyyət, xüsusən də uşaqların doğulmasının arzuolunanlığı və vaxtı ilə bağlı qərar vermək bacarığı qadınların uşaqların doğulmasını planlaşdırması, doğuşlar arasında intervalları seçmək və öz sağlamlıqlarına qayğı göstərmək üçün vacib şərtdir. Gəlir, təhsil, irqi və ya etnik bərabərsizliklər əsas analıq qayğısına minimum çıxışı olan, lakin hamiləlik zamanı sağlamlıq problemləri ilə üzləşmə ehtimalı yüksək olan marjinal hamilə qadınlar üçün əlavə risklər yaradır.

 

Hesabat müəlliflərinin fikrincə, dünya ictimaiyyəti ana ölümünün azaldılması üzrə qlobal məqsədlərə nail olmaq istiqamətində irəliləyişi əhəmiyyətli dərəcədə sürətləndirməlidir; əks halda 2030-cu ilə qədər daha 1 milyondan çox qadının həyatı risk altında olacaq.

 

Azərbaycanda Səhiyyə Nazirliyinin hesabatına görə, 2016-2021-ci illər arasında ana ölümlərinin sayı 121 nəfər təşkil edib. 2016-ci illə müqayisdə ana ölümlərinin səviyyəsi 13.8-dən 17.8 qədər artıb. 

 

Gülnar Nazimqızı