Vasif Qafarov: vahid doktorluq sistemi əsas prioritet olmalıdır

Milli Məclisin Elm və təhsil komitəsinin 2026-cı ilin yaz sessiyası üçün iş planı hazırlanarkən sənəd yalnız cari qanun layihələri ilə məhdudlaşmamalı, uzunmüddətli və strateji islahatları əhatə etməlidir. Bunu deputat Vasif Qafarov bildirib.

Onun sözlərinə görə, müasir çağırışlar, rəqəmsallaşma, beynəlxalq təhsil məkanına inteqrasiya və akademik azadlıqlar nəzərə alınmaqla yeni “Təhsil haqqında” Qanunun hazırlanması və müzakirəyə çıxarılması yaz sessiyasının əsas prioritetlərindən biri olmalıdır.

“Mövcud qanunvericilik təhsil sistemində baş verən sürətli dəyişiklikləri tam əks etdirmir. Yeni qanun konseptual xarakter daşımalı və sistemli islahatlar üçün hüquqi baza formalaşdırmalıdır”, –  deputat qeyd edib.

Qafarov xüsusilə elmi dərəcələrin verilməsi sahəsində mövcud iki pilləli sistemin (fəlsəfə doktoru və elmlər doktoru) beynəlxalq təcrübəyə uyğun olmadığını vurğulayıb. O bildirib ki, Azərbaycan artıq 30 ildən çoxdur Avropa təhsil modelinə keçsə də, sovet dövründən qalan müdafiə mexanizmi saxlanılıb.

“Bakalavr və magistr pillələri tətbiq olunub, amma elmi müdafiədə köhnə iki pilləli sistem qalır. Magistr dissertasiyalarının elmə real töhfəsi yoxdursa, sual yaranır: bu dissertasiyalar niyə yazılır?”, - o bildirib.

Deputat təklif edib ki, ikimərhələli doktorantura sistemi mərhələli şəkildə ləğv edilsin və vahid doktorluq dərəcəsi modelinə keçid təmin olunsun. Onun fikrincə, bu yanaşma vaxt itkisini azaldacaq və elmi karyeranın daha erkən formalaşmasına imkan verəcək.

Hazırda elmi dərəcə və adların verilməsi prosesinin 4 mərhələdən ibarət, uzunmüddətli və yüksək dərəcədə bürokratik olduğunu deyən Qafarov bildirib ki, tədqiqatçılar bəzən bütün mərhələləri tamamlayanda artıq təqaüd yaşına çatırlar.

“Dünya praktikasında alim 40–45 yaşına qədər elmi mərhələləri başa vurmalı, sonrakı dövrdə elmə və kadr hazırlığına töhfə verməlidir. Bizdə isə bu prosesə bəzən insan ömrü belə kifayət etmir”, - o vurğulayıb. 

Deputatın sözlərinə görə, müasir beynəlxalq elmi mühitdə akademik nüfuz formal titullarla deyil, real elmi nəticələrlə ölçülür. Bu baxımdan, elmi fəaliyyətin qiymətləndirilməsində nəşrlər, sitat indeksləri və tədqiqat layihələrinin nəticələri əsas meyar olmalıdır.

Qafarov həmçinin xarici ekspertlərin müdafiə prosesinə cəlb edilməsini, elm və ali təhsil müəssisələrində akademik azadlıqların gücləndirilməsini, gənclərin elmə cəlb olunması üçün stimullaşdırıcı mexanizmlərin yaradılmasını və universitetlərdə əmək bazarına uyğun müasir tədris proqramlarının formalaşdırılmasını təklif edib.

Onun fikrincə, Elm və təhsil komitəsi bu istiqamətlər üzrə qanunvericilik təşəbbüsləri irəli sürməli, 2026-cı ilin yaz sessiyasında isə əsas diqqət lokal dəyişikliklərə deyil, dərin və sistemli islahatlara yönəldilməlidir.

Gülnar Nazimqızı