"Sovetski", "Papanin" kimi qədim məhəllələr daha olmayacaq" - MÜSAHİBƏ

- Bunu əslində bu işlərə görə məsuliyyət daşıyanlar cavab verməlidirlər. Fikrimcə, binaların tez-tez  rekonstruksiya edilməsində əsas məqsəd xaricdən gələn qonaqlara şəhərin gözəlliyini bir daha sübut etməkdir. Rekonstruksiya dedikdə tək binanın üz örtüyü nəzərdə tutulmamalıdır, həm də binanın hər hansı fəsadı, qəzaya məruz qalmış yerləri təmir olunmalıdır. Bina rekonstruksiya olunanda onun üz örtüyünü elə formalaşdırırlar ki, bu bəzi vaxt bina sakinlərinin eyvanlarının ölçüləri ilə üst- üstə düşmür və nəticədə üzdə yaxşı görünsə də evin daxilindən o mənzərə heç də yaxşı görünmür. Bu həm də sakinlərin evlərinin işiqlandırılmasına, havalandırılmasına da öz təsirini göstərir. Əvvəllər, misal üçün, İçərişəhərdaxili tikililər, hətta bütün küçələr inşa olunarkən xəzri də, gilavar da nəzərə alınırdı ki, havalanma hər tərəf üçün uyğun olsun. Amma indiki inşaat işlərində bunların heç biri nəzərə alınmır. Əslində bina rekonstruksiya olunursa, həmin ərazidə heç kim olmamalı, yaşayış məntəqələrindən xeyli məsafədə aralı olmalıdır. Amma hazırda şəhərin mərkəzində təmir işləri zamanı binanın üz örtüyünün qaşınması zamanı bütün şəhər toz-dumana bürünür. Bu cür hallar dünya ölkələrində qadağan olunub ki, daş yonan texnika şəhər mərkəzində, ümumiyyətlə, insanlar olan ərazidə istifadə oluna bilməz. Amma çox təəssüflər olsun ki, hələ də bu hallara tez-tez rast gəlirik.

Restavrasiya  ilkin görünüşün bərpası deməkdir. Əslində hər hansı bir tarixi abidə restavrasiya edilərkən həmin abidənin arxivi araşdırılmalı, əvvəlki görünüşü (o abidənin quruluşu, hansı texnika ilə bu abidə üzərində daha yaxşı çalışmaq olar və.s) hansı vəziyyətdə olubsa,  o vəziyyətə də gətirilməlidir. Xarici ölkələrdə qədim abidə restavrasiya edilərkən onu fırça ilə çox incəliklə üzərində çalışırlar ki, o abidə öz əvvəlki gözəlliyini itirməsin.  Amma biz də vəziyyət belə deyil. Biz də  bu abidələrə nəzarət praktiki deyil, nəzəri yerinə yetirilir. Ona görə də bu problemlərlə biz tez-tez qarşılaşırıq. Regionlarda, məsələn Şəkidə tarixi abidələrin qorunmasına yetəri qədər nəzarət olunur. Belə nəzarət tək Şəkidə deyil, hər bir bölgələrimizdə olmalıdır ki, tarixi abidələr məhv olunmasın. Tarixi abidələrin qorunması üçün xüsusi bərpa mütəxəssisləri yetişməlidir. 

- Hər hansı addım atılırsa, ən əvvəl ölkə vətəndaşları diqqətə alınmalıdır, daha sonra respublikamıza gələcək qonaqlar. Çünki bu ölkə üçün onun vətəndaşları əziyyət çəkir, iş görür, qonaqlar sadəcə bura gəzməyə, yeyib-içməyə, tamaşa etməyə gəlirlər. Avropa Oyunlarının məşəlinin ilk alovlanacağı  yerin Suraxanıdakı "Atəşgah"  abidəsinin olacağı deyilir. Niyə məhz Şəhidlər Xiyabanından yox, Yanardağdan yox, oradan başlayır? Bu "Atəşgah" 17-18 əsrdə hindli tacirlər tərəfindən tikilib, düzdür tarix abidəmizdir, amma niyə məhz ora?  Bizim daha qədim tarixi abidələrimiz, yerlərimiz var axı. 

Binaların üz örtükləri yenilənə bilər, bunda pis heç bir şey yoxdur. Amma bu yenilik olan zaman sakinlər də nəzərə alınmalıdır. Ucuz və daha tez alışan materiallardan istifadə olunmamalıdır. Çünki bu materiallardan istifadə neçə-neçə ailələr üçün təhlükələr yarada bilər. Bu yaxınlarda 9 mərtəbəli bir binada bu cür yanğın hadisəsi baş verdi. Bu hadisədən ibrət götürülməlidir. Xarici ölkələrdə hər hansı təmir işləri aparılarkən, keyfiyyət baxımından yaxşı, amma daha az məsrəf tələb edən materiallardan istifadə edib, gözəl bir tikili ortaya qoyurlar. Biz də isə keyfiyyətdən daha çox istifadə olunacaq materialların qiymətinin baha olmasına üstünlük verilir.

- Bu işarələrin onlarla əlaqəsi olduğunu deməzdim. Sadəcə olaraq yeni bina tikintisinə başlayanlar əvvəlki üsullara - yəni əvvəlki bina üslublarına bənzətməyə çalışırlar. Bakı şəhərinin tikintisi ilə məşğul olanlar çox güclü memarlar olub. Onlar arasında azərbaycanlılarla yanaşı polyaklar, ruslar və başqa mütəxəssislər vardı. Bu mütəxəssislər Azərbaycan xalqının mədəniyyətini, tarixini yaxşı araşdırıb daha sonra şəhərin memarlıq işlərinə başlayıblar. Bu memarların verdikləri dizayn məhz bu simvolik formalarda olub. Bu cür istedadlı memarlar indi də yaşasaydılar, Bakı öz gözəlliyi ilə dünyada öz sözünü deyə bilərdi. 

- Bu halların baş verməsi binaların təhlükəsizliyinə nəzarət olunmadığını bir daha açıq-aydın şəkildə göstərir. Bunun əsas səbəblərindən biri tikinti zamanı işlərin keyfiyyətli aparılmaması, istifadəyə daha az yararlı materiallardan istifadə, tikinti mallarının mənimsənilməsi və daha az istifadə olunması və.s hallardır. 

- Söhbət əsl restavrasiyadan gedirsə, burada pis heç nə yoxdur. Amma restavrasiyadan yox, müasirləşdirməkdən söhbət gedirsə, o zaman həmin insanlara başa salmaq lazımdır ki, qədim abidənin müasirliyi elə onun qədimi formada saxlanılmasıdır. Yenidən onun üzərində başqa işlər görmək müasirlik demək deyil. Əgər o abidənin görünüşü, cəlbediciliyi yarandığı dövrdəki ilə eynidirsə, həmin abidə üçün  bu əsl gözəllikdir.

- Müasir standart dedikdə əslində bizim öz uyğunlaşacağımız, bizim rahatlığımız üçün olan tikintini nəzərdə tuturuq. Əgər yaşayış binasının tikintisi ilə məşğil olan şəxs bina sakinlərinin rahatlığını, yaxşı şəraiti nəzərə alırsa, o zaman bina tikintisində heç bir qüsura yol verməməlidir. Nəticədə tikilən bina müasir standartlara əməl etmiş hesab olunacaq. Əgər bir vətəndaş yaşayış binasında evinin pəncərəsini açan zaman qonşunun pəncərəsinə toxunursa burada hansı standartlardan söhbət gedə bilər. 

- Normalda tender elan olunmalıdır. Ora öz memarlarımızla yanaşı xarici ölkə mütəxəssisləri də layihə təqdim edə bilər. Bu layihələrdə münsiflər heyəti təşkil olunur və memarların nümayiş etdirdikləri işlərdən hansı bəyənilirsə, o memarla əlaqələr yaradılır. Sadəcə tenderlər zamanı yalnız xarici memarlara üstünlük verilməsi, ölkəmizdə olan mütəxəssislər, memarlar üçün də bir təhqirdir.

- Bu əraziləri biz qoruyub saxlamalı idik. Bu yerləri biz bundan sonrakı nəsillərə də göstərməli idik ki, belə qədim məhəllə, küçələrimiz, yaşayış yerlərimiz olub. Amma bunu etməyi bacarmadıq. Sözün əsl mənasında qədim Bakı yox olur. Bu əraziləri sökmək yox, qorumalı idik. Çox gec dərk edəcəyik ki, "Sovetski", "Papanin" kimi qədmi məhəllələr daha olmayacaq.